ลักษณะทางพฤกษศาสตร์ :
ไม้สูง 2-8 ม. ใบเป็นใบประกอบชนิดลดรูป มีใบย่อย 1 ใบ เรียงสลับ รูปไข่ กว้าง 2.5-4 ซม.
ยาว 4-7 ซม. ก้านใบมีครีบขนาดใหญ่เท่ากับตัวใบ ผิวใบเรียบเป็นมัน ดอกสีขาว ออกเดี่ยวๆ หรือเป็น
กระจุก ตามซอกใบและปลายกิ่ง กลีบดอก 4-8 กลีบ รูปรี ร่วงง่าย เมื่อบานเต็มที่เส้นผ่าศูนย์กลาง
1.5-2 ซม. ผลค่อนข้างกลม เส้นผ่าศูนย์กลาง 3-7 ซม. ผิวขรุขระ เมื่อสุกมีสีเหลือง ภายในมีเมล็ด
จำนวนมาก
ถิ่นกำเนิดและการแพร่กระจาย :
พืชสกุลส้มที่เป็นที่รู้จักในศตวรรษที่ 12 คือ Citrus aurantium และ C. bergemia ถูกกล่าว
ขานไว้ในยาจีนในศตวรรษแรก มีการปลูกทั่วไปในประเทศ มาเลเซีย ศรีลังกา ไทย พม่า
องค์ประกอบทางเคมี :
พืชสกุลส้มอุดมด้วยวิตามิน ซี ฟลาโวนอยด์ กรด และน้ำมันหอมระเหย นอกจากนี้ยังมี
คูมารินส์ เช่น เบอร์แกพเทน (bergapten)
ใบประกอบด้วยสารสำคัญ คือ
- ฟลาโวนอยด์ (flavonoids) ได้แก่ ไดออสมิน (diosmin), รูติน (rutin)
น้ำมันหอมระเหยจากใบประกอบด้วยสารสำคัญ ดังนี้
- เซสควิเทอร์ปีนส์ (sesquiterpenes) ได้แก่ เดลตา-คาดินีน (δ-cadinene), คาลามีนีน
calamenene, เบต้า-คารีโอฟิลลีน (β-caryophyllene), iso-caryophyllene, อัลฟ า-
โคปาอีน (α-copaene), คูบีนอล (cubenol), อัลฟา-เค อคิวมีน (α-curcumene),
อัลฟา-เอลีมีน (β-elemene), เอลีมอล (elemol), germacrene D
- โมโนเทอร์ปีนส์ (monoterpenes) ได้แก่ car-3-ene, ซิโตรเนลอล (citronellal),
กรดซิโตรเนลลิก (citronellic acid), citronellol, para-cymene, เจอรานิออล(geranial),
geraniol, ลิโมนีน (limonene), ลินาลูออล (linalool), เมนโทน (menthone), เมอซีน
(myrcene), neral, nerol, β-ocimene, อัลฟ า-ไพ นีน (α-pinene), เบ ต้า-ไพนีน (β-pinene), ซาบินีน (sabinene), อัลฟา-เทอร์ปินีน (α-terpinene), γ-terpinene, α-terpineol, terpinolene
- ฟีนิลโพรพานอยด์ (phenylpropanoids) ได้แก่ ซาฟรอล (safrole)
ผิวผลมะกรูดประกอบด้วยสารสำคัญ ดังนี้
- คูมารินส์ (cumarins) ได้แก่ aviprin, umbelliferone - โมโนเทอร์ปีนส์ (monoterpenes) ได้แก่ แคมฟีน (camphene), แคมเฟอร์
(camphor), ซิโตรเนลอล (citrnellal), citronellic acid, citronellol, para-cymene,
geranial, geraniol, limonene, linalool, neral, nerol, α-pinene, β-pinene, sabinene,
γ-terpinene, α-terpineol, terpinolene
- เซสควิเทอร์ปีนส์ (sesquiterpenes) ได้แก่ β-caryophyllene, α-copaene, cubenol,
germacrene D
- สเตียรอยด์ ได้แก่ เบต้า-ซิโตสเตียรอล (β-sitosterol)
น้ำมันจากผิวมะกรูดประกอบด้วยสารสำคัญ ดังนี้
- เซสควิเทอร์ปีนส์ (sesquiterpenes) ได้แก่ เบต้า-คารีโอฟิลลีน (β-caryophyllene),
อัลฟา-โคพาอีน (α-copaene), เอลีมอล (elemol), α-eudesmol
- โมโนเทอร์ปีนส์ (monoterpenes) ได้แก่ citrnellal, citronellic acid, citronellol, paracymene,
limonene, linalool, β-ocimene, β-phellandrene, α-pinene, β-pinene, isopuegole,
sabinene, α-terpinene, γ-terpinene, α-terpineol, terpinolene เมล็ดมีสารขมชื่อ ลิโมนิน (limonin) มีโครงสร้างเคมีประกอบด้วย คาร์บอน 26 อะตอม เป็น
อนุพันธ์ไทรเทอร์ปีนส์
ประโยชน์ทางยา :
สารสกัดแอลกอฮอล์ของผิวผลมะกรูดต้านเชื้อแบคทีเรียแกรมบวก (เช่น เชื้อ Staphylococcus
aureus, Pseudomonas aeruginosa ) ต้านรา ฆ่าเหา
ข้อควรระวัง :
อาจเกิดการแพ้
_______________________________________________